Điển tích, ai thích ghé thăm.

**Tedison** · 30-07-07 01:43

Có rất nhiều những từ bình thường trong cuộc sống, chúng ta vẫn dùng nhưng đôi khi không hiểu nghĩa, topic này muốn sưu tập mội vài điển tích để mọi người cùng hiểu thêm về tiếng Việt chúng ta đang dùng.

Bài đầu tiên, vì sao có từ Mạnh Thường Quân

Mạnh Thường Quân (tên là Điền Văn) nổi tiếng về tính hiếu khách; ông chiêu hiền đãi sĩ, văn cũng như võ; lúc nào trong nhà cũng có ba, bốn nghìn khách ăn, đủ các hạng người trong xã hội. Nhà nghĩa hiệp Mạnh Thường Quân, người nước Tề, đời Chiến quốc, tên là Ðiền Văn.
Vua nhà Tần là Tần Chiêu Vương mời Mạnh Thường Quân về nước Tần làm Thừa tướng. Sau nghe lời gièm pha của một đại thần, vua bắt giam Mạnh Thường Quân, rắp tâm sẽ giết chết. Ðoàn khách đi theo ông giả làm chó sủa dữ dội, lừa quân canh gác, nên lọt vào kho vua, lấy chiếc áo hồ cừu sắc trắng muốt vô cùng quý giá, rồi đem dâng quý phi vua Tần để bà tâu vua cho Mạnh Thường Quân được tự do và trở về nước. Nửa đêm, đến cửa ải, cửa còn đóng. Ðoàn khách giả làm gà trống, gáy inh ỏi. Lính canh tưởng trời sáng, mở cửa ải. Ðoàn người đi thoát, Mạnh Thường Quân trở về nước Tề yên ổn.
Mạnh Thường Quân làm tướng nước Tề, được phong ấp. Ở đất Tiết Mạnh Thường Quân muốn thu nợ của dân; ông hỏi các khách ăn xem ai thông thạo tính toán, sẵn lòng đi thu nợ hộ ông. Phùng Hoan xin đi. Mạnh Thường Quân hỏi ra, mới biết Phùng Hoan thường ngày vẫn ca bài "Trở về", vì ở đây ông ăn không đủ, ở đây ông không có xe ngựa đi và nơi đây không có nhà cho mẹ già ở. Mạnh Thường Quân đến gặp Phùng Hoan tạ lỗi, vì đã không quan tâm đầy đủ đến tất cả khách ăn. Phùng Hoan nguyện xin đi thu nợ. Ông hỏi Mạnh Thường Quân: "Thu nợ xong, Tướng công có cần mua gì không?". Mạnh Thường Quân đáp: "Tuỳ tiên sinh, tiên sinh thấy trong nhà thiếu gì, tiên sinh cứ mua về". Ðến đất Tiết, Phùng Hoan cho người mời tất cả những ai mắc nợ đến và mang theo đầy đủ văn khế nợ. Ông thu tất cả giấy tờ, chất thành một đống. Ông bảo mọi người: "Tôi được lệnh của Tướng quốc Mạnh Thường Quân xoá tất cả mọi món nợ Tướng công của dân đất Tiết". Nói xong, ông châm lửa đốt đống giấy văn khế; ngọn lửa cháy rực rỡ giữa tiếng hoan hô vang dậy của dân chúng. Khi Phùng Hoan về, Mạnh Thường Quân hỏi ông có mua được gì về không, Phùng Hoan đáp: "Thưa Tướng công, tôi nghĩ trong cung của Tướng công chẳng thiếu gì; lương thực, của ngon vật lạ đầy ắp kho; vàng bạc châu báu lung linh khắp cung, xa mã đầy đủ. Ở đây tôi thấy điều nghĩa, nên tôi đã mua điều nghĩa hầu tướng công".
Ít lâu sau, vua Tề không tin dùng Mạnh Thường Quân. ông phải về ở đất Tiết. Ông về đến nơi, thấy dân chúng đông đảo đã mang kiệu và lọng ra đón; một tốp thiếu nữ tươi vui ca hát, nhảy múa như trong một ngày hội tưng bưng. Ông già bà cả mặc những bộ quần áo đẹp nhất xúm quanh ân nhân của dân chúng; thanh niên nam nữ, các thiếu phụ bế con, vui cười hớn hở đứng dọc hai bên đường nườm nượp. Tối hôm đó, cả xóm rực sáng những bó đuốc nhựa thông. Mạnh Thường Quân lúc này mới hiểu thấu điều nghĩa mà Phùng Hoang đã mua cho ông. Ông hiểu rằng trước đấy, ông chưa hề lo nghĩ cho dân chúng.
Sách chép rằng, nhờ sự giúp đỡ đầy mưu trí của Phùng Hoan, vua Tề phải nghĩ lại và mời Mạnh Thường Quân trở lại triều đình và cho ông lập tôn miếu ở đất Tiết thờ tiên vương. Ðó là những bảo đảm lâu bền của cuộc sống đầy sóng gió. Mạnh Thường Quân sống được vài chục năm nữa, giữa lòng thương yêu của ngàn khách, của dân chúng, thì qua đời, để lại cho mai sau một tấm gương chói lọi.

(Sưu tầm)

**Tedison** · 30-07-07 02:01

Điển tích "Mắt Xanh"

Nguyễn Tịch, tên chữ là Tự Tông, người đất Trấn Lưu, con của Nguyễn Vũ, một trong Kiến An Thất tử.

Nguyễn Tịch có dung mạo khác thường, chí khí mở rộng, tự nhiên, một mình độc lập, phóng túng tự do, mà mừng giận không hiện ra nét mặt, thường đóng cửa ở trong nhà đọc sách, có khi hàng tháng không bước chân ra ngoài, có khi trèo lên núi ngao du sơn thủy hàng mấy ngày quên trở về.

Nguyễn Tịch đọc rất nhiều sách mà thích nhứt là sách Đạo Đức Kinh của Lão Tử và Nam Hoa Kinh của Trang Tử.

Ông thích uống rượu, biết thổi sáo, giỏi đàn cầm, đương khi đắc ý chợt quên hình hài mà siêu thần nhập hóa. Người đời cho ông có si tính hay máu điên.

Vì có cái cuồng danh đó mà Tư Mã Chiêu (con của Tư Mã Ý) đem lòng ngưỡng mộ, muốn kết thân với Nguyễn Tịch, nhưng ông không chịu nên cố ý say sưa luôn 60 ngày đêm để khỏi gặp Tư Mã Chiêu.

Bề ngoài của Nguyễn Tịch trông rất phóng đãng, nhưng bên trong rất thuần chính. Hành động phóng đãng là giả vờ để tránh tai họa, bảo trọng lấy thân mà thôi.

Ông nhìn thấy triều đình càng lúc càng suy yếu, quan lại chuyên quyền, dua nịnh, ông rất đau lòng, nên đã kết tinh vào tác phẩm "Vịnh Hoài" của ông, một tập thơ bất hủ gồm 82 bài thi, một kiệt tác của thời bấy giờ. Tấm lòng của ông bao la, tầm mắt rộng lớn mà không gặp được người đồng khí tương cầu nên đã phát tiết bi thương trong thơ văn đến độ mãnh liệt.

Nguyễn Tịch có cặp mắt rất đặc biệt, khi vừa lòng ai thì nhìn với đôi mắt xanh, còn không vừa lòng ai thì nhìn với đôi mắt trắng. Khi mẹ Nguyễn Tịch mất, ông Kê Hỷ mang đồ lễ đến viếng, Nguyễn Tịch tiếp nhìn với đôi mắt trắng dã. Hỷ ra về mà bụng không bằng lòng. Em của Kê Hỷ là Kê Khang nghe biết chuyện đó, mới mang rượu và cắp đàn đến, thì Tịch rất vui, vừa ý lắm, tiếp Kê Khang với đôi mắt xanh.

Năm thứ tư đời Cảnh nguyên, tức☹ là năm 263, Nguyễn Tịch mất, hưởng được 54 tuổi.

Kê Khang thường ca tụng Nguyễn Tịch rằng: Nguyễn Tự Tông, miệng không bàn lỗi của người. Ta mỗi khi bắt chước điều ấy mà không kịp được, cùng cực bẩm tính hơn người, với sự vật không thương tổn, chỉ có cái uống rượu quá mức thôi.

(Sưu tầm)

Kê Khang và Nguyễn Tịch là 2 trong thất hiền ở Trúc Lâm.

**Tedison** · 01-08-07 20:03

Tơ hồng

Tể tướng Trương Gia Trinh đời nhà Ðường bâng khuâng suy nghĩ nửa mừng nửa lo về năm người con gái của ông xấp xỉ tuổi nhau. Năm cô đều xinh đẹp, mỗi cô mỗi vẻ, cô thì mảnh mai như cây liễu; cô thì vui tươi mắt đen lay láy, nói cười hồn nhiên; cô thì đầy sức sống, má đỏ, miệng cười như hoa nở; cô thì thông minh, đàn hát ca múa làm say lòng người.
Danh sĩ Ðặng Nguyễn Chấn (có sách chép Quách Nguyên Chấn) người hào hoa nổi tiếng đến cầu hôn. Tể tướng băn khoăn không biết gả cô nào cho nho sĩ tài hoa. Cô nào ông cũng quý, cũng yêu, cô nào cũng xứng với chàng thanh niên phong nhã. Hỏi các cô, thì các cô một mực" xin tuỳ ý cha định đọat".
Chợt một hôm ông nẩy ra một ý kiến hay hay. Ông gọi cả năm cô đến và bảo:
-Ðây, các con yêu quý của cha, mỗi con cầm một sợi dây tơ, mỗi dây một màu xanh, đỏ, tím...cha sẽ lấy một tấm màn lớn và dày che các con, các con đứng bên trong tấm màn, mỗi con cầm một sợi dây thả ra bên ngoài màn. Chàng Nguyên Chấn rút đúng sợi dây cô nào cầm, cô ấy sẽ là vợ chàng. Các con gái của cha nghĩ sao?
Cả năm cô vốn tính hồn nhiên, reo lên:
- Cha tài thật, chúng con làm theo ý cha.
Chàng thanh niên được mời đến; Tể tướng nói cho chàng nghe cách chọn vợ kỳ cục ấy.
Chàng thấy hay hay và vâng lời. Tức khắc, một tấm màn thêu to tướng, dày cộp màu sẫm được mấy thị nữ căng lên. Một lát, từ phía sau tấm màn, năm sợi dây đủ năm màu cầu vồng (người Trung Quốc xưa cho rằng cầu vồng chỉ có năm sắc) tung bay trước rèm. Chẳng biết lựa chọn thế nào, Nguyễn Chấn cầm ngay một sợi chỉ đỏ. Rèm được kéo lên. Người con gái lộng lẫy xuất hiện, tay cầm sợi tơ hồng. Những tiếng cười hoan hỉ vang lên.
Ðến nay, nhiều người cho nhân duyên là số phận và sáng kiến của Tể tướng Trương Gia Trinh kén rể là một hình thức rút thăm, hiện nay tồn tại dưới nhiều dạng.

**chandat** · 01-08-07 20:49

Còn "tóc mai sợi ngắn sợi dài" nữa ạ Click here to enlarge

**ma_nho_ht** · 01-08-07 21:41

Ba Que Xỏ Lá

Trong thời Pháp thuộc, có một bọn người chuyên tổ chức những "trò chơi có thưởng". Trò chơi của bọn họ gồm một cái que và ba chiếc lá. Mỗi lá có đính một chiếc vòng nhỏ ở cuống. Người chơi cầm cái que nhỏ xỏ vào ba vòng nàỵ Mỗi người chỉ được xỏ một lần. Người nào xỏ vào được một lúc cả ba lá và nhấc được chúng lên thì được lĩnh thưởng. Ai xỏ trật, tức xỏ không vào lá nào hoặc chỉ vào một trong ba lá, sẽ mất toi số tiền đặt cược[1].

Cũng liên quan tới trò chơi này, có người kể lại cách thức chơi của bọn chủ trò có khác chút ít. Chúng thường dùng ba que nhỏ, trong đó chỉ có một que xỏ vào chiếc lá rồi chìa cho mọi người xem. Chúng tuyên bố rằng nếu ai rút trúng que có chiếc lá khi chúng nắm tay lại thì người đó trúng thưởng. Ngược lại, người chơi sẽ mất số tiền đặt cược [1] trước. Dù chơi theo cách thức nào đi nữa, thì bọn chủ trò vẫn có nhiều mưu mẹo, khiến cho người chơi bao giờ cũng thua cuộc. Vì thế, người ta mới gọi bọn chủ trò là bọn "ba que xỏ lá" với hàm ý là bọn bịp bợm, lừa đảo, dối trá. Từ cách thức chơi thứ nhất, nhiều người cho rằng hình thức ban đầu của "ba que xỏ lá" là "xỏ lá ba que"[2].

Sở dĩ có sự thay đổi này là do việc đọc chệch cho thuận miệng, dễ đọc, dễ nhớ.

Thành ngữ "ba que xỏ lá" dần dần được mở rộng phạm vi xử dụng. Nó được dùng để chỉ tất cả những hạng người lừa lọc, bịp bợm, đểu cáng.

**ma_nho_ht** · 01-08-07 21:41

Châu Về Hợp Phố

"Châu về Hợp (hiệp) Phố" ý nói trùng phùng gặp gỡ, đoàn tụ lạị

Trong "châu về Hợp Phố", "châu" là từ vốn dùng để chỉ ngọc trai, về sau để chỉ ngọc nói chung, còn "Hợp Phố" vốn là tên của một quận xa xưa của Giao Châu. Đây là một nơi sản xuất châu nổi danh.

Hợp Phố xưa thuộc tỉnh Giao Châu, nay là Quảng Đông. Vào thời Bắc thuộc, miền bể ấy có rất nhiều ngọc châu (ngọc trai).Tương truyền, ở thời Hậu Hán có tên quan thái thú tham lam, bạo tàn, thường bắt dân lấy ngọc châu rất ngặt, đi mò và nộp cống. Vì thế mà châu ngọc đã bỏ quận nhà để sang quận Giao Chỉ.

Về sau có một người tên là Mạnh Thường về làm quan. Mạnh Thường thanh liêm và thương dân nghèọ .Mạnh Thường đến thay chức Thái Thú, ra những đạo luật mới, bỏ những tệ cũ, cho dân chúng tự do kiếm châu, sản xuất châu, thì châu từ quận Giao Chỉ trở về quận Hợp Phố quê nhà.
Những ngọc châu tự nhiên lại trở về Hợp Phố.
Từ tích này, người ta mới dùng câu "châu về Hợp Phố" để chỉ vật quý trở lại chốn cũ, hay nhận lại những vật quý đã mất.

anh(chú)(bác) ted ơi em nghĩ thế này là hết rồi chứ ạ ?

**ma_nho_ht** · 01-08-07 21:43

Dây Tơ Hồng
</B>

Điển tích Tơ Hồng do chuyện ngày xưa,Đời nhà Đường, bên Tàu có một người tên là Vi Cố, một bữa đi chơi trăng, bắt gặp một ông già ngồi dựa túi xem sách dưới bóng trăng và xe các sợi dây đỏ.Anh ta hỏi, thì ông cụ bảo sách ấy chép tên những người lấy nhau và túi ấy đựng những sợi chỉ hồng (xích thằng) để buộc chân hai người phải lấy nhau, không sao gỡ ra được nữa.
ông ta nói ông là Nguyệt Lão, chuyên coi việc xe duyên vợ chồng nhân gian. Ông nói "ta buộc dây tơ này vào chân người nào thì dù thế nào cũng phải lấy nhau".
Vi Cố bèn hỏi sau này ông sẽ lấy ai, thì ông cụ chỉ một đứa bé lên ba tuổi ở trong tay một người đàn bà chột mắt đem rau ra bán ở chợ mà bảo đó là vợ Vi Cố. Vi Cố giận, sai người đâm con bé ấy, nhưng nó chỉ bị thương thôi. Vi Cố sợ trốn đi. Mười bốn năm sau, Vi Cố đỗ đạt lấy con của tể tướng, sau mới biết là đó con nuôi và chính là người Vi Cố định giết ngày xưa.... quả nhiên Vi Cố lấy người con gái ấy.

Chữ "nguyệt lão" chúng ta thường dịch nôm na là "trăng già". Hai chữ "Ông Tơ" và "Bà Nguyệt" cũng bởi tích ấy mà ra.
Người Việt Nam tin tình duyên do tiền định trước, cho nên thành vợ thành chồng rồi thì phải tạ ơn ông Nguyệt Lão và cầu mong dây tơ hồng được cột chặt bền lâu .

Anh (bác ) ted ới em không nhớ chính xác đoạn Vi Cố lên làm tể tướng như thế nào nữa . chỉ nhớ mang máng thế . viết như thế có vắn tát quá không nhỉ ?

**Tedison** · 01-08-07 23:59

Châu về Hợp phố của Ma nhỏ ngắn thế, còn dài nữa mà!
Còn điển tích tơ hồng, còn thiếu đoạn anh chàng nhờ người chém đứa bé, rồi trốn đi, sau đỗ đạt lấy con của tể tướng, sau mới biết là con nuôi và chính là người Vi Cố định giết ngày xưa....